مطالعه فرهنگ عمومی ایرانیان در عصر کرونا با تاکید بر حوزه دینداری (مورد مطالعه: از اسفند 98 تا مرداد 99)

مقدمه: بحران ناشی از ویروس کووید-۱۹، علاوه بر چالش‌های حکومتی، فرهنگ عمومی و زیست مؤمنانه مردم را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. با توجه به اینکه جامعه ایرانی عمیقاً مذهبی است، شناخت تحولات فرهنگ عمومی با تمرکز بر مقوله دین‌داری برای درک واکنش‌های اجتماعی و مدیریت بحران‌های مشابه ضرورت دارد.
هدف: هدف اصلی این پژوهش، مطالعه و تبیین فرهنگ عمومی ایرانیان در عصر کرونا (بازه زمانی اسفند ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹) با تأکید بر لایه‌های مختلف دین‌داری است.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار است. داده‌ها به روش کتابخانه‌ای از طریق بررسی کتاب‌ها، مقالات، وبینارهای علمی، یادداشت‌های صاحب‌نظران و نظرسنجی‌های ملی گردآوری شده و بر اساس چارچوب نظری لایه‌بندی فرهنگ (باورها، فهم عمومی و کنش‌ها) تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد در لایه باورها، اعتقاد به توکل، دعا و روحیه یاری‌گری تقویت شده است. در سطح فهم عمومی، چالش‌هایی در زمینه نسبت علم و دین و بازتعریف مناسک شکل گرفت. در لایه کنش‌ها، اگرچه مناسک جمعی سنتی محدود شد، اما دین‌داری فردی رشد یافت و مناسک جدیدی در قالب خدمات اجتماعی توسط نیروهای جهادی و مدافعان سلامت ظهور کرد. همچنین زیست مجازی در حوزه مصرف کالاهای فرهنگی مذهبی تثبیت شد.
نتیجه: پژوهش نتیجه می‌گیرد که کرونا منجر به انتقال دین‌داری از عرصه عمومی به هسته‌های فردی و خانوادگی و تقویت وجه اجتماعی دین شده است. همراهی نهاد دین با پروتکل‌های بهداشتی، نه‌تنها به جایگاه آن آسیب نزد، بلکه موجب عقلانیت‌بخشی به کنش‌های مذهبی و ارتقای سرمایه اجتماعی نظام سلامت و نیروهای داوطلب شد.