سیاسی‌سازی بحران سلامت عمومی در ایران: تحلیل کلان‌داده‌های شبکه‌های اجتماعی در دوران کووید-۱۹

زمینه و هدف: همه‌گیری کووید-۱۹ نشان داد که سلامت عمومی از حوزه‌ای صرفاً زیستی و فنی به عرصه‌ای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده است. در جوامع با شکاف‌های سیاسی یا رسانه‌ای عمیق، پدیده «سیاسی‌سازی سلامت» به عاملی تعیین‌کننده در موفقیت یا شکست سیاست‌های بهداشتی تبدیل شده است.

روش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد علوم اجتماعی محاسباتی و تحلیل کلان‌داده‌های فضای مجازی، به بررسی پدیده «سیاسی‌سازی بحران سلامت عمومی» در ایران طی دوران همه‌گیری کووید-۱۹ می‌پردازد. داده‌های مورد استفاده شامل میلیاردها پست و محتوای تولیدشده در بسترهای توییتر و اینستاگرام در سه بازه زمانی دی ۱۳۹۹، مرداد ۱۴۰۰ و مهر ۱۴۰۰ است.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که موضوع واکسن کرونا، به‌ویژه پس از اعلام ممنوعیت واردات واکسن از سه کشور آمریکا، انگلیس و فرانسه، به‌شدت در چارچوب منازعه‌های سیاسی بازنمایی شد. کاربران برانداز با تحریف واقعیت‌ها، این ممنوعیت را به تصمیمی سیاسی و جناحی نسبت دادند و کاربران انقلابی نیز واکنش‌هایی عمدتاً دفاعی و احساسی نشان دادند. در نتیجه، خط روایی غالب در افکار عمومی از گفتمان سلامت‌محور به گفتمان سیاسی تغییر یافت و ظرفیت‌های نمادین واکسن به‌عنوان دستاورد علمی و ملی تضعیف گردید.

نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ضعف در اطلاع‌رسانی علمی، فقدان سخنگوی واحد و غیبت روایت رسانه‌ای حرفه‌ای موجب تشدید این سیاسی‌سازی شد. این مطالعه بر اهمیت مدیریت ارتباطات بحران، تبیین تخصصی تصمیمات سلامت‌محور و ضرورت بازتعریف مرز سیاست و سلامت در مواجهه با بحران‌های آینده تأکید دارد. یافته‌ها حاکی از آن است که سیاسی‌شدن بحران‌های سلامت می‌تواند نه‌تنها اعتماد عمومی، بلکه سرمایه اجتماعی و کارآمدی حکمرانی را در مواقع اضطراری به‌شدت تضعیف کند.