پژوهش حاضر با هدف بازتعریف مفهوم عاملیت انسانی در زیست‌جهان الگوریتمی تدوین شده است. مسئله اصلی مقاله آن است که در شرایطی که تجربه انسانی به‌صورت مستمر داده‌سازی شده و از مسیر الگوریتم‌ها، پلتفرم‌ها و سامانه‌های توصیه‌گر بازنمایی می‌شود، عاملیت انسانی چگونه باید فهم و صورت‌بندی شود. مقاله با اتکا بر مرور انتقادی نظام‌مند ادبیات و سنتز متاتئوریک، آثار محوری حوزه جامعه شبکه‌ای، قدرت الگوریتمی، استعمار داده‌ای، سواد الگوریتمی، شکاف دیجیتال و ابدیت دیجیتال را در یک چارچوب نظری واحد ادغام می‌کند. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد که عاملیت انسانی در نظم الگوریتمی نه حذف می‌شود و نه به‌صورت کلاسیک و مستقل باقی می‌ماند؛ بلکه در سه صورت «میانجی‌شده»، «توزیع‌شده» و «بازخوردی» بازآرایی می‌شود. بر این اساس، زیست‌جهان الگوریتمی ساختاری اجتماعی ـ شناختی است که در آن انسان، داده و الگوریتم در چرخه‌ای پیوسته از تولید داده، پردازش، بازنمایی ادراک، شکل‌گیری هویت و بازتولید کنش قرار می‌گیرند. نتیجه مقاله بر ضرورت توسعه سواد الگوریتمی، شفافیت پلتفرمی، حکمرانی داده و بازاندیشی حقوقی در باب هویت و میراث دیجیتال تأکید دارد.
جامعه پژوهی