تبیین جهش طلاق در ایران و بازتعریف خانواده در گفتمان جدید زوجیت

آمارها نشان می‌دهد نسبت طلاق به ازدواج در سال ۱۴۰۳ به حدود ۵۰ درصد رسیده و طلاق در ازدواج‌های با سابقه بیش از ده سال نیز افزایش یافته است. مطالعات انجام شده، عواملی مانند بیکاری، تورم، اعتیاد، فضای مجازی و تغییر سبک زندگی را علل اصلی معرفی می‌کنند؛ اما این مطالعه این عوامل را زمینه‌ای و مداخله‌گر، و نه علت بنیادین می‌داند. پرسش اصلی آن است که جهش طلاق با کدام فرایندهای تاریخی و الگوهای ساختاری کم‌شناخته‌شده پیوند دارد و چگونه با عوامل امروزی تعامل می‌کند. روش مطالعه، تحلیلی- تاریخی و میان‌رشته‌ای است و از داده‌های آماری، اسناد حقوقی و سیاستی و ادبیات روان‌شناختی- جامعه‌شناختی بهره می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد خانواده ایرانی در وضعیت «گذار ناتمام» از نظم پدرسالارانه به نظمی متفاوت گرفتار شده است. پدرسالاری به‌عنوان برساخته تاریخی، مناسبات قدرت را در خانواده طبیعی و بازتولید کرده است. نوسازی دستوری دوران پهلوی و پس از آن، تغییرات را از بالا و بدون بستر فرهنگی کافی وارد کرد و تنازعی پنهان میان سنت و مدرنیته پدید آورد. همچنین رسانه‌ها، شهرنشینی، اشتغال زنان و استقلال مالی آنها نیز، قدرت مردان را تعدیل کرد، اما به بازتعریف همدلانه نسبت دو جنس نینجامید. مهم‌تر آنکه زخم‌های روانی و الگوهای کهن قدرت، به‌صورت بین‌نسلی به فرزندان منتقل شده است و در زندگی مشترک آتی‌شان، این میراث به رقابت قدرت، عدم مهارت گفت‌وگو و در نهایت طلاق می‌انجامد. مقاله نتیجه می‌گیرد سیاست‌گذاری صرفاً اقتصادی، حقوقی یا مشاوره‌ای کافی نیست. بنابراین ضرورت تغییر بینش و بازتعریف خانواده بر مبنای «زوجیت»، هم‌افزایی، مسئولیت مشترک و گفت‌وگو مطرح می‌شود.