مقدمه: تعاریف متعدد و پراکنده از فضای سایبر نشاندهنده پیچیدگی و ابعاد مختلف این پدیده است که منجر به شکلگیری سیاستگذاریهای ناقص و جزیرهای شده است. با توجه به احاطه این فضا بر تمامی شئونات زندگی بشری، ضرورت دارد برای دستیابی به حکمرانی صحیح، مؤلفههای ماهوی آن بهدقت شناسایی شوند. هدف: هدف اصلی این پژوهش، فهم دقیق و اکتشاف مؤلفهها و زیرمؤلفههای ذاتی و ماهوی فضای سایبر است تا پایهای استوار برای سیاستگذاری و مدیریت این فضا ایجاد شود. روششناسی: این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای کیفی تعاریف و بررسی شواهد ساختار فناورانه انجام شده است. استخراج عناصر از طریق کدگذاری باز، محوری و موضوعی با نگاه به علل اربعه صورت گرفته و مدل نهایی به تأیید خبرگان رسیده است. یافتهها: یافتهها نشان میدهد فضای سایبر از سه مؤلفه اصلی تشکیل شده است: «کالبد» (ارتباطات، رایانش و محتوا)، «مناسبات» (تعاملات، زیست و هویت) و «حاکمیت» (استانداردسازی، هنجارسازی و هدایت و کنترل). نتیجهگیری: کالبد سایبری به عنوان جزء مقوم، بستر لازم برای شکلگیری مناسبات اجتماعی و زیست نوین را فراهم میکند. مؤلفه حاکمیت نیز چارچوبی برای جهتدهی و مهندسی این فضا ارائه میدهد که میتواند ابزاری کلیدی برای سیاستگذاران در مواجهه با چالشهای نوین باشد.
جامعه پژوهی